Sizlerle son günlerde ülkemizde de görülmesinin ardından sıkça konuşulan gök taşlarını, durumlarına göre sınıflandıracak ve geçmişten günümüze yaşanan büyük gök taşı olaylarını konuşacağız.

Daha önce sizlerle Uzay tarihi ve yapılan tarihi SpaceX görevi ile ilgili bilgileri paylaşmıştık. Bu konu hakkındaki videomuzu ve geçmiş eğitim videolarımızı kanalımızdan izleyebilirsiniz.

Öncelikle geçtiğimiz günlerde neler yaşandı gelin birlikte bakalım.

27 Mayıs 2020 akşamı 22.30 sularında Trabzon, Rize, Artvin ve Erzurum dahil 11 ilden gözlemlenen bir ışık hüzmesinin cep telefonlarıyla çekilmiş görüntüleri sosyal medyada yayınlanmaya başlandı. Başlangıçta bu ışık hüzmesi her ne kadar UFO da sanılsa çok geçmeden uzmanların yaptığı açıklamalar sayesinde onların UFO değil, meteor olduğu halk tarafından da öğrenilmiş oldu.

Meteor, Türkçe anlamıyla gök taşı olarak adlandırılmaktadır.

Peki gök taşı nedir?

Gök taşları, güneş sisteminde bulunan ve Güneş’in yörüngesinde dolanan büyük veya küçük kaya parçalarının ortak adıdır ve bu kaya parçalarının bazılarının o meşhur büyük patlamadan kalan parçalar olduğu düşünülmektedir. Bu yüzden bu kaya parçaları, evrenimizin oluşumu ile ilgili sırları da barındırabilir.

Geçmişten günümüze hep bir merak konusu olan gök taşları çoğu zaman dünya atmosferinden geçmeden çıplak gözle görünmez. Hatta 29 Nisan 2020 günü 1998 OR2 olarak adlandırılan devasa bir gök taşı, dünyanın çok yakınında geçmiş ve astronomların ancak teleskoplar ile yaptığı gözlemler sayesinde görüntülenebilmiştir.

Türkçe ismiyle herhangi bir sınıflandırmaya tabi olmayan gök taşlarını, bilimsel isimleriyle sınıflandırabiliyoruz. Öncelikle şu dört terime bir göz atalım. 

Asteroid, meteoroid, meteor ve meteorit.

Asteroid haricinde diğer 3 terim birbirlerine çok yakın görünüyor olsa da aslında her bir terim farklı bir durumu ifade etmektedir. Bu üç terime geçmeden önce Asteroid terimini bir inceleyelim.

Asteroid, Güneş etrafında dönen ve 10 metreden büyük çapa sahip, gezegen olmayan kayalık gök cisimlerine verdiğimiz bir isimdir. Ayrıca Mars ile Jüpiter arasında bulunan Asteroid kuşağında ve güneş sisteminin sonunda bulunan Kuiper kuşağında da binlerce hatta milyonlarca asteroidin olduğu bilinmektedir. Güneş sistemimizin bir parçası olan asteroidlerin çapları, bazı örneklerde 500 kilometreye kadar çıkabilir.

Asteroid kuşağında bulunan Ceres gibi bazı gök cisimleri öylesine büyüktür ki, keşfedildikten sonra cüce gezegen olarak isimlendirilmiştir. Bu keşiften hemen sonra, o zamana kadar güneş sisteminin 9. Gezegeni olan Plüton da gezegenlik statüsünü yitirerek cüce gezegen olarak kategorize edilmiştir. Bu durum, asteroidlerin astronomi çalışmalarına ne denli etki edebildiğine güzel bir örnektir.

Asteroidlerin Güneş etrafında dolandığını göz önünde bulundurularak herhangi bir asteroidin, Dünya’mıza çarpması dönem dönem manşetlerde olsa da bu boyutlarda olup da Dünya'yı öngörülebilir gelecekte tehdit ettiğini bildiğimiz bir gök cismi henüz bulunamamıştır.

Şimdi de diğer 3 terime gelin birlikte bakalım.

Aslında daha önce de bahsettiğimiz gibi bu 3 terim de gök taşı anlamına geliyor. Terimlerdeki farklılık ise gök taşının durumunu bizlere bildiriyor.

Örneğin gök taşından meteoroid olarak söz ediliyorsa, bahsi geçen gök taşı, aynı 1998 OR2 gibi, Dünya atmosferine girmeden Dünya’nın yakınından geçip gidecek demektir. Eğer meteor terimi kullanılıyorsa, gök taşı atmosferden geçmiş, geçerken atmosfer ile yaşadığı sürtünme etkisinden dolayı yanmış, bu yanma durumundan dolayı arkasında bir kuyruk oluşturarak gökyüzünde gözlemlenmiş demektir. İşte birçok insanın dilek tuttuğu ve halk arasında yıldız kayması olarak bilinen bu durum aslında gök taşının atmosferden içeri girmesi, hızlıca yanması ve gözden kaybolması durumudur. Meteor olarak adlandırdığımız gök taşları Dünya yüzeyine düşemeden tamamen yanarak kaybolurlar.

Eğer bir gök taşı için meteorit terimi kullanılıyorsa işte bu noktada tehlike çanları çalıyor olabilir. Çünkü meteorit olarak adlandırılan gök taşları her ne kadar atmosferden yanarak geçse de yapılarından veya büyüklüklerinden dolayı tamamen kaybolmazlar ve Dünya zeminine sert bir iniş yaparlar. Eğer meteorit çok büyükse, etkileri yıkıcı olabilir.

Her ne kadar Ay’da veya Merkür, Mars gibi diğer karasal gezegenlerde gördüğümüz ve gök taşı çarpması sonucu oluşmuş kraterlerin benzerleri Dünya üzerinde de bulunsa da yapısal olarak ormanların, denizlerin veya göllerin bu kraterleri örtmesinden dolayı birçoğu görünmez olmuştur. Bu kraterlerden en eski ve en büyük olanı, Güney Afrika’da bulunan Vredefort krateridir. Bu krater 300 km genişliğindedir ve yaklaşık 2 milyar yaşındadır. Meksika’nın Yukatan yarımadasında bulunan Chicxulub kraterinin hikayesi ise çok daha ilginçtir. Bundan 65 milyon yıl önce oluşan bu devasa krater, tam da dinozorların Dünya üzerinden yok olduğu zamanlarda oluştuğundan, bazı bilim insanları bu kratere çarpan gök taşının dinozorları yok ettiğini düşünmektedirler.

Uzay Kampında gerçekleştirdiğimiz uzaktan eğitim programlarının en eğlenceli konularından biri olan "Gizemli Haberciler" konusunda Güneş sistemimizin bu küçük nesnelerini detaylıca işliyor, hatta eğitim sonrasında muhteşem deneyler yapıyoruz. Ayrıca son yıllarda düzenli olarak yaz programlarımızın 1 haftasını Asteroid Haftası olarak ilan ediyor ve bu haftaya katılan katılımcılarımıza özel gök taşlarından kuyruklu yıldızlara birçok gök cismini eğlenerek keşfediyoruz! Peki sizler hiç kayan bir yıldız yani artık öğrendiğimiz ismiyle meteor veya meteorit gördünüz mü? 

2021 Çocuklar İçin Yaz Kampları

2021 Çocuklar İçin Yaz Kampları

Yaz tatilinde uzayı keşfetmeye hazır olun! Çocuklar için yaz kampları başlıyor!

16.02.2021
Perseverance Kızıl Gezegene İnmek Üzere!

Perseverance Kızıl Gezegene İnmek Üzere!

Bu yazımızda 30 Temmuz 2020 tarihinde Amerika’da bulunan Kennedy Uzay Merkezi’nden uzaya fırlatılan Mars yüzeyinde bugüne kadarki en gelişmiş araç olacak Perseverance Mars yüzey aracından bahsedeceğiz.

12.02.2021
Türkiye'nin Gözlem Uyduları

Türkiye'nin Gözlem Uyduları

Bu yazımızda sizlere "Türksat 5A Fırlatılıyor!" yazımızda da değindiğimiz Türkiye’nin gözlem uydularından bahsedeceğiz.

21.01.2021
Türksat 5A Fırlatılıyor!

Türksat 5A Fırlatılıyor!

Gelin Türkiye’nin uzaydaki varlığından bahsedelim ve geçmişten günümüze fırlatılmış veya gelecekte fırlatılması planlanan Türk uydularının detaylarını inceleyelim.

07.01.2021
Jüpiter ve Satürn'ün Büyük Kavuşumu!

Jüpiter ve Satürn'ün Büyük Kavuşumu!

Gökyüzünde görünen gezegenlerin neredeyse aynı göksel boylama denk geldiği olayı büyük kavuşum olayını ve detaylarını ele alıyoruz.

21.12.2020
YAZ KAMPLARI BAŞLIYOR!
Üste Çık